Phổ Hiền Bồ Tát là ai: vị Bồ Tát đại hạnh cưỡi voi trắng, tên gọi, hình tượng và đạo tràng Nga Mi
Trả lời ngắn: Phổ Hiền, tiếng Phạn là Samantabhadra, là vị Bồ Tát tượng trưng cho hạnh nguyện trong Phật giáo Đại thừa, tức sự đem hiểu biết ra làm thành việc lành, bền bỉ và khắp nơi. Ngài thường được tạc ngồi trên voi trắng sáu ngà, tay cầm như ý, hoa sen hoặc chắp tay. Truyền thống Trung Hoa coi Nga Mi Sơn là đạo tràng của ngài. Tục Phật bản mệnh xếp Phổ Hiền cho người tuổi Thìn và tuổi Tỵ, đó là tập tục dân gian chứ không phải lời kinh.
Tên gọi: hiền thiện khắp cùng
Samanta trong tiếng Phạn nghĩa là khắp mọi nơi, trọn vẹn; bhadra nghĩa là hiền lành, tốt đẹp, tốt lành. Người Hán dịch là Phổ Hiền, có nơi dịch Biến Cát, tức tốt lành khắp nơi. Cái tên nói lên tinh thần của ngài: không chỉ làm việc tốt ở một chỗ, cho một người, mà làm khắp, làm hoài, không chọn lựa.
Nếu Văn Thù là cái thấy rõ thì Phổ Hiền là đôi chân đi tới. Trong Phật giáo Đại thừa, hai vị thường được đặt cạnh nhau vì trí tuệ và hành động phải đi cùng.
Hình tượng quen thuộc
Phổ Hiền thường mang dáng Bồ Tát đầu đội mão báu, thân đeo chuỗi ngọc, ngồi kiết già hoặc bán già trên tòa sen đặt trên lưng voi trắng. Voi có sáu ngà, ba ngà mỗi bên, dáng đi chậm rãi vững vàng. Tay ngài cầm cây như ý, cành sen, cuốn kinh, hoặc chắp lại trước ngực. Ở Nhật Bản, hình Phổ Hiền chắp tay ngồi trên voi rất phổ biến, gắn với tín ngưỡng kinh Pháp Hoa.
Gương mặt Phổ Hiền thường hiền hậu, đầy đặn, đôi khi được tạc mang nét nữ tính trong nghệ thuật Đông Á, giống như Quán Âm. Đây là lựa chọn phong cách, không phải sự thay đổi về giáo lý.
Tứ đại Bồ Tát và Nga Mi Sơn
Trong bốn vị Bồ Tát lớn của Phật giáo Trung Hoa, Phổ Hiền là đại hạnh, ứng với Nga Mi Sơn ở tỉnh Tứ Xuyên. Ngọn núi cao, nhiều chùa trên vách đá, được UNESCO ghi danh là di sản thế giới cùng với tượng Đại Phật Lạc Sơn gần đó. Như với các đạo tràng khác, việc gắn Phổ Hiền với Nga Mi là truyền thống hành hương của Trung Hoa, kinh điển Ấn Độ không nói như vậy.
Phổ Hiền trong kinh
Phổ Hiền xuất hiện nổi bật trong hai bộ kinh lớn. Trong kinh Hoa Nghiêm, phẩm Phổ Hiền Hạnh Nguyện trình bày mười đại nguyện, được xem là cương lĩnh của hạnh Bồ Tát; cũng trong kinh này, Thiện Tài đồng tử kết thúc hành trình tham học khi gặp Phổ Hiền. Trong kinh Pháp Hoa, phẩm cuối cùng là phẩm Phổ Hiền Bồ Tát Khuyến Phát, nơi ngài phát nguyện cưỡi voi trắng sáu ngà hiện đến hộ trì người thọ trì kinh. Mỗi đoạn kinh này đều được bàn kỹ ở các bài riêng trong chuyên mục.
Hạnh là gì
Chữ hạnh trong đạo Phật không chỉ là đức hạnh theo nghĩa đạo đức thông thường. Hạnh là hành, là cách sống, cách làm, được duy trì lâu dài. Một người hiểu nhiều giáo lý mà sống khắc nghiệt với người nhà thì thiếu hạnh. Một người ít học nhưng ngày ngày quét sân chùa, nấu cơm cho người nghèo, nói lời tử tế, là người có hạnh. Phổ Hiền là hình mẫu của sự bền bỉ ấy: làm việc lành không ngừng, không kể công, không đợi ai thấy.
Vì sao tuổi Thìn, Tỵ gắn với Phổ Hiền
Bộ tám vị Phật bản mệnh xếp mười hai con giáp vào tám phương. Thìn và Tỵ cùng thuộc phương Đông Nam nên chung một vị là Phổ Hiền. Đây là cách xếp phổ biến trong tín ngưỡng dân gian Nhật Bản, sau lan sang Trung Hoa, Việt Nam qua giới làm vật phẩm. Không kinh nào nói người tuổi Thìn hay tuổi Tỵ thuộc riêng về Phổ Hiền. Người tuổi Thìn, Tỵ có thể coi Phổ Hiền là lời nhắc biến ý tốt thành việc tốt, thay vì một vị thần riêng che chở cho mình.
Phổ Hiền nhắc gì cho đời thường
- Làm việc nhỏ cho đều: một cuộc gọi hỏi thăm cha mẹ mỗi tuần, một lần dọn rác ở lối đi chung.
- Giữ lời: hứa ít, làm đủ.
- Không chọn người để tử tế: đối xử như nhau với người có ích và người không có ích cho mình.
- Không kể công: làm xong thì thôi, không cần đăng lên mạng.
Đây là cách đọc mang tính ứng dụng, xuất phát từ tinh thần mười đại nguyện, chứ không phải bản dịch các nguyện ấy.
Đừng nhầm voi Phổ Hiền với voi phong thuỷ
Ngoài chợ có nhiều tượng voi phong thuỷ vòi giơ cao, lưng đeo yên ngựa, được bán để cầu tài. Đó là vật phẩm phong thuỷ dân gian, không phải voi của Phổ Hiền. Voi trong hình tượng Phổ Hiền là voi trắng sáu ngà, đi chậm, chở Bồ Tát trên lưng. Thấy một con voi đơn độc vòi vươn lên thì không nên gọi đó là Phật bản mệnh tuổi Thìn, Tỵ.
Thỉnh tượng Phổ Hiền
Tượng Phổ Hiền cưỡi voi khá phổ biến trong các bộ tam tôn. Tượng đơn và mặt dây thì có nhiều chất liệu, từ gỗ, đồng tới ngọc, bạc. Khi chọn, nhìn kỹ voi có đủ sáu ngà không, dáng voi có vững và hiền không, gương mặt Bồ Tát có thanh thản không. Người tuổi Thìn, Tỵ muốn tham khảo có thể xem các mẫu Phổ Hiền Bồ Tát tại Vật Phẩm Phong Thuỷ, so kích cỡ với chỗ định đặt.