Hư Không Tạng trong Mật tông: Hư Không Tạng viện, năm vị Hư Không Tạng và hình ảnh sao Mai
Trả lời ngắn: trong Mật tông Đông Á, nhất là Chân Ngôn tông Nhật Bản, Hư Không Tạng có một khu vực riêng trong mạn đà la Thai Tạng giới gọi là Hư Không Tạng viện, và có lối thờ năm vị Hư Không Tạng ứng với năm phương. Ngài còn được liên hệ với sao Mai qua truyện ngài Không Hải. Đây là những lớp ý nghĩa của một truyền thống tu tập có thầy truyền; người tại gia đọc để hiểu, không nên tự làm nghi quỹ.
Mạn đà la là gì
Mạn đà la, từ tiếng Phạn maṇḍala, là bản đồ thiêng sắp xếp chư Phật, Bồ Tát và các vị hộ pháp theo một trật tự có ý nghĩa. Mật tông Đông Á có hai mạn đà la chính: Thai Tạng giới, dựa trên kinh Đại Nhật, diễn tả lòng từ bi nuôi dưỡng như thai mẹ; và Kim Cang giới, dựa trên kinh Kim Cang Đỉnh, diễn tả trí tuệ vững chắc như kim cương. Trung tâm cả hai là Đại Nhật Như Lai.
Hư Không Tạng viện
Mạn đà la Thai Tạng giới chia thành nhiều viện, tức nhiều khu vực. Hư Không Tạng viện nằm ở phần dưới của mạn đà la khi nhìn theo cách trình bày thông thường, với Hư Không Tạng ngồi ở trung tâm khu vực, chung quanh là nhiều vị Bồ Tát và thiên thần khác. Việc có hẳn một viện mang tên ngài cho thấy vị trí quan trọng của Hư Không Tạng trong hệ thống Mật giáo, khác xa với sự ít ỏi của ngài trên điện thờ chùa Việt.
Trong viện này, hình tướng Hư Không Tạng thường cầm kiếm và ngọc như ý, ngồi trên tòa sen, toát ra vẻ đầy đặn, phú quý, đúng với ý nghĩa kho tàng.
Năm vị Hư Không Tạng
Ở Nhật Bản có lối thờ năm vị Hư Không Tạng, gọi là Ngũ Đại Hư Không Tạng, mỗi vị một màu, ứng với năm phương và năm trí của Phật. Nhiều tài liệu nhắc tới bộ tượng năm vị ở chùa Jingo trên núi Takao, Kyoto, như một ví dụ tiêu biểu của nghệ thuật Mật giáo thời Heian. Bộ năm vị diễn tả ý rằng kho tàng trí tuệ và công đức có mặt ở khắp mọi phương, không riêng một chỗ nào.
Ở Việt Nam hầu như không gặp lối thờ này. Người tuổi Sửu, Dần chỉ cần biết rằng Hư Không Tạng trong Mật giáo không phải một hình tướng duy nhất.
Hư Không Tạng và sao Mai
Sao Mai, tức sao Kim mọc buổi sớm, được liên hệ với Hư Không Tạng trong tín ngưỡng Nhật Bản. Mối liên hệ này phần lớn đến từ truyện kể về ngài Không Hải tu pháp Cầu Văn Trì: khi pháp tu thành tựu, sao Mai bay vào miệng ngài. Ở một số chùa Nhật, Hư Không Tạng được thờ chung với hình tượng thiên thần sao Mai. Đây là lớp truyền thuyết và tín ngưỡng địa phương, không phải giáo lý chung của Phật giáo.
Hình ảnh sao Mai vẫn là một ẩn dụ đẹp: ánh sáng đầu tiên trong bóng tối, báo hiệu ngày mới. Ẩn dụ ấy hợp với ý trí tuệ xua tan mê mờ.
Thai Tạng giới và Đại Nhật: mối nối với tuổi Mùi, Thân
Cả bộ tám vị Phật bản mệnh mang dấu ấn Mật tông rõ nét: Hư Không Tạng, Đại Nhật Như Lai và Bất Động Minh Vương đều là những vị trọng yếu trong Chân Ngôn tông. Điều này phù hợp với giả thuyết rằng bộ tám vị hình thành trong môi trường tín ngưỡng Nhật Bản, nơi Mật giáo ăn sâu vào đời sống dân gian. Người tuổi Sửu, Dần đọc về Hư Không Tạng trong mạn đà la cũng sẽ gặp lại Đại Nhật, vị bản mệnh của tuổi Mùi, Thân, ở trung tâm.
Người tại gia nên dừng ở đâu
Mật tông là truyền thống coi trọng sự truyền thừa: chân ngôn, ấn quyết, quán tưởng được thầy truyền cho trò theo trình tự. Đọc sách, xem tranh mạn đà la để hiểu là việc tốt. Nhưng tự học nghi quỹ trên mạng rồi làm theo, nhất là các pháp có lửa hay pháp đòi hỏi trì tụng số lượng rất lớn, thì không nên. Nếu thật sự muốn tu theo Mật tông, hãy tìm một đạo tràng có truyền thừa rõ ràng.
- Đọc và chiêm ngưỡng: phù hợp với mọi người.
- Niệm danh hiệu Bồ Tát: phổ biến, không cần điều kiện đặc biệt.
- Trì chân ngôn, kết ấn theo nghi quỹ: nên có thầy hướng dẫn.
Đọc tranh mạn đà la cho đúng
Tranh mạn đà la Thai Tạng giới được in và bán khá nhiều, nhưng người xem thường chỉ thấy một khối hình dày đặc. Cách đọc dễ nhất là bắt đầu từ trung tâm: tám cánh sen với Đại Nhật ở giữa, rồi lần ra từng lớp viện ở bốn phía. Hư Không Tạng viện thường ở phía dưới, dễ nhận ra nhờ vị Bồ Tát cầm kiếm và ngọc ngồi giữa. Không cần nhớ hết tên các vị; chỉ cần hiểu bố cục từ trung tâm toả ra là đã nắm được ý chính: mọi phẩm chất đều xuất phát từ một nguồn sáng chung.
Đem một chút Mật tông về nhà
Một bức tranh mạn đà la in đẹp hay một tượng Hư Không Tạng nhỏ có thể là điểm nhìn yên tĩnh trong phòng đọc sách. Đặt ở chỗ cao, sạch, khung tranh treo chắc chắn, tránh nơi ẩm làm mốc giấy. Ai muốn tìm sách nhập môn về biểu tượng Phật giáo để đọc thêm có thể xem mục sách tại Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn sách có ghi rõ tác giả và nguồn tư liệu.