Văn Thù trong kinh điển: từ kinh Duy Ma Cật, Pháp Hoa đến Hoa Nghiêm, những lần ngài xuất hiện
Trả lời ngắn: Văn Thù xuất hiện ở vai trò then chốt trong nhiều kinh Đại thừa. Trong kinh Duy Ma Cật, ngài là người duy nhất dám nhận lời đi thăm bệnh cư sĩ Duy Ma Cật và dẫn tới cuộc đối đáp về pháp môn bất nhị. Trong kinh Pháp Hoa, ngài giải thích điềm lành ở phẩm đầu. Trong kinh Hoa Nghiêm, ngài là người khơi tâm cầu đạo cho Thiện Tài đồng tử. Những đoạn kinh ấy cho thấy trí tuệ của Văn Thù là trí tuệ dẫn đường, không phải trí tuệ để hơn người.
Đọc kinh như đọc chân dung một nhân vật
Chúng ta thường biết Văn Thù qua tượng: kiếm, kinh, sư tử. Nhưng cách hiểu sâu nhất về một vị Bồ Tát đến từ việc xem ngài hành xử ra sao trong kinh. Bài này không trích nguyên văn mà diễn ý những đoạn tiêu biểu, để người đọc có thể tự tìm đọc bản dịch đầy đủ ở chùa hoặc trong các tuyển tập kinh có uy tín.
Kinh Duy Ma Cật: cuộc thăm bệnh nổi tiếng
Kinh kể cư sĩ Duy Ma Cật ở thành Tỳ Da Ly lâm bệnh. Đức Phật lần lượt bảo các đệ tử lớn và các Bồ Tát đi thăm, nhưng ai cũng từ chối vì từng bị Duy Ma Cật chỉ ra chỗ hiểu chưa tới. Cuối cùng Văn Thù nhận lời, và cả đại chúng theo ngài để được nghe hai bậc trí tuệ đàm đạo.
Cao trào của kinh là phẩm Nhập Bất Nhị Pháp Môn. Nhiều vị Bồ Tát lần lượt trình bày thế nào là vượt khỏi hai bên đối đãi như sinh và diệt, thiện và ác. Văn Thù nói rằng bất nhị là chỗ không lời, không thuyết, không chỉ bày. Rồi ngài hỏi Duy Ma Cật. Duy Ma Cật im lặng. Văn Thù tán thán sự im lặng ấy là thật sự vào pháp môn bất nhị. Đoạn kinh cho thấy một nét đẹp của Văn Thù: bậc trí tuệ nhất vẫn sẵn lòng nhận ra và khen ngợi chỗ hơn của người khác.
Kinh Pháp Hoa: người giải thích điềm lành
Phẩm Tựa của kinh Pháp Hoa kể đức Phật nhập định, phóng ánh sáng từ giữa hai chân mày chiếu khắp các cõi. Đại chúng ngạc nhiên. Bồ Tát Di Lặc hỏi Văn Thù về ý nghĩa điềm lạ. Văn Thù kể rằng ngài từng thấy điềm ấy ở thời các đức Phật quá khứ, và mỗi lần như vậy là đức Phật sắp giảng một bộ kinh lớn. Ở đây Văn Thù đóng vai người nhớ, người nối quá khứ với hiện tại, người giúp đại chúng hiểu điều đang diễn ra.
Ở phẩm Đề Bà Đạt Đa của kinh này, Văn Thù kể việc ngài giáo hoá trong long cung, và long nữ tám tuổi phát tâm, thành Phật ngay trong pháp hội. Đoạn kinh nổi tiếng vì cho thấy trí tuệ giác ngộ không phân biệt tuổi tác hay hình tướng.
Kinh Hoa Nghiêm: người thầy đầu tiên của Thiện Tài
Phẩm Nhập Pháp Giới trong kinh Hoa Nghiêm kể hành trình của Thiện Tài đồng tử, một thanh niên đi tìm học với rất nhiều vị thiện tri thức, người xuất gia lẫn tại gia, nam lẫn nữ, có cả người làm nghề thường. Người khơi tâm cầu đạo và chỉ đường cho Thiện Tài bắt đầu hành trình chính là Văn Thù. Cuối hành trình, Thiện Tài gặp Phổ Hiền và được dạy về hạnh nguyện.
Câu chuyện này đặt Văn Thù và Phổ Hiền ở hai đầu một con đường: trí tuệ mở đầu, hạnh nguyện hoàn thành. Hiểu được điều đó, ta sẽ thấy vì sao hai vị hay được thờ cạnh nhau, và vì sao chỉ có hiểu biết mà không có thực hành thì chưa trọn.
Dòng kinh Bát Nhã
Văn Thù còn là người đối đáp chính trong một số kinh thuộc dòng Bát Nhã, như kinh Văn Thù Sư Lợi Sở Thuyết Ma Ha Bát Nhã Ba La Mật. Trong các kinh này, ngài thường trả lời bằng những câu đảo ngược lối nghĩ thông thường, dẫn người nghe ra khỏi thói quen phân biệt, bám chấp. Cuốn kinh trên tay tượng Văn Thù chính là để nhắc tới dòng trí tuệ ấy.
Kinh Thủ Lăng Nghiêm: người chọn pháp tu
Trong kinh Lăng Nghiêm, sau khi hai mươi lăm vị thánh lần lượt trình bày con đường tu chứng của mình, đức Phật bảo Văn Thù chọn ra pháp tu thích hợp nhất cho chúng sinh cõi này. Văn Thù chọn pháp tu nghe sâu vào tự tính của Quán Thế Âm. Đoạn kinh cho thấy một vai trò khác: người có khả năng so sánh, cân nhắc và chọn cách phù hợp nhất với người học, thay vì đề cao con đường của riêng mình.
Ba nét tính cách hiện ra từ kinh
- Can đảm: nhận việc khó khi người khác ngại, như việc đi thăm Duy Ma Cật.
- Khiêm cung: sẵn lòng tán thán người khác, như trước sự im lặng của Duy Ma Cật.
- Dẫn đường: không giữ trí tuệ cho mình mà chỉ đường cho người sau, như với Thiện Tài.
Ba nét này đáng để người tuổi Mão, hay bất cứ ai thỉnh tượng Văn Thù, đem ra soi vào đời sống của mình.
Tìm đọc kinh thế nào cho đúng
Các kinh trên đều có bản dịch tiếng Việt của nhiều dịch giả, phổ biến là bản của Hoà thượng Thích Huệ Hưng và Hoà thượng Thích Trí Tịnh cho kinh Duy Ma Cật và kinh Pháp Hoa. Người mới đọc nên bắt đầu với kinh Duy Ma Cật, vì kinh có cốt truyện, nhân vật rõ ràng. Kinh Hoa Nghiêm rất dài, có thể đọc riêng phẩm Nhập Pháp Giới. Nên mượn hoặc thỉnh kinh ở chùa, hoặc tìm bản in có ghi rõ dịch giả. Ai muốn có thêm sách nhập môn về Phật giáo để đọc cùng có thể xem mục sách tại Vật Phẩm Phong Thuỷ.