Văn Thù trong chùa Việt: nhận ra tượng trong bộ Thích Ca tam tôn và cách bày cùng Phổ Hiền tại gia
Trả lời ngắn: ở chùa Việt, Văn Thù thường được thờ trong bộ ba cùng đức Phật Thích Ca ở giữa và Phổ Hiền ở bên kia; Văn Thù cưỡi sư tử, Phổ Hiền cưỡi voi trắng. Bộ ba diễn tả trí tuệ và hạnh nguyện là hai cánh của con đường giác ngộ. Khi bày tại gia, hai tượng Bồ Tát nên cùng cỡ, cùng phong cách, đặt cân đối hai bên và thấp hơn tượng Phật ở giữa.
Điện Phật chùa Việt có nhiều tầng
Bước vào chính điện một ngôi chùa Bắc Bộ, ta thường thấy nhiều lớp tượng xếp từ cao xuống thấp. Hàng trên cùng là Tam Thế Phật, tức chư Phật ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai. Các hàng dưới có A Di Đà cùng Quán Âm và Thế Chí, rồi Thích Ca cùng Văn Thù và Phổ Hiền, rồi tượng Thích Ca sơ sinh trong toà Cửu Long. Cách bày cụ thể khác nhau tuỳ chùa, tuỳ vùng. Miền Trung và miền Nam thường bày đơn giản hơn, có chùa chỉ thờ Thích Ca hoặc A Di Đà ở trung tâm.
Văn Thù vì vậy hiếm khi đứng một mình ở chùa Việt. Muốn tìm ngài, hãy tìm tượng Bồ Tát cưỡi sư tử ở một bên tượng Phật.
Nhận ra tượng Văn Thù trên điện
- Cưỡi sư tử, có khi sư tử được tạc ở tư thế nằm phục, có khi đứng.
- Tay cầm kiếm, cuốn kinh hoặc cây như ý; ở nhiều tượng Việt, pháp khí đã mất hoặc được thay theo thời gian.
- Gương mặt trẻ, thanh, đầu đội mão.
- Đối diện qua tượng Phật là một Bồ Tát cưỡi voi: đó là Phổ Hiền.
Ở một số chùa, Văn Thù và Phổ Hiền được tạc ngồi trên tòa sen, còn sư tử và voi được tạc nhỏ dưới chân hay ở bệ. Khi pháp khí đã mất, con vật cưỡi là dấu hiệu chắc chắn nhất để nhận ra.
Thích Ca tam tôn và Hoa Nghiêm tam thánh
Bộ ba Thích Ca, Văn Thù, Phổ Hiền thường được gọi là Thích Ca tam tôn. Trong truyền thống kinh Hoa Nghiêm, bộ ba có Phật Tỳ Lô Giá Na ở giữa được gọi là Hoa Nghiêm tam thánh. Dù vị Phật ở giữa là ai, ý nghĩa của hai Bồ Tát hai bên vẫn là một: Văn Thù tượng trưng trí tuệ, Phổ Hiền tượng trưng hạnh nguyện. Thiếu trí tuệ thì hành động dễ mù quáng; thiếu hạnh nguyện thì hiểu biết chỉ nằm trên giấy.
Bên trái hay bên phải
Người hay hỏi Văn Thù đặt bên trái hay bên phải đức Phật. Thực tế các chùa không hoàn toàn thống nhất, và cách gọi trái phải còn tuỳ đứng từ phía Phật nhìn ra hay từ phía người lễ nhìn vào. Khi bày tại gia, có thể tham khảo cách bày ở ngôi chùa mình hay lui tới, hoặc hỏi quý thầy ở đó. Điều quan trọng là hai vị đặt cân đối, ngang hàng nhau, không vị nào cao hơn vị nào.
Bày bộ ba tại gia
Không phải nhà nào cũng đủ chỗ cho bộ ba. Nếu có, cần một mặt kệ đủ rộng để ba tượng không chạm nhau, chừa khoảng trống phía trước cho nước và hoa. Tượng Phật ở giữa cao hơn, hoặc đặt trên một bục nhỏ. Hai tượng Bồ Tát nên được làm cùng một xưởng hay cùng một bộ để hài hoà về kích cỡ, chất liệu, màu sắc. Một Văn Thù bằng gỗ mộc đứng cạnh một Phổ Hiền bằng đồng mạ vàng sẽ trông lệch.
Tượng có voi và sư tử thường nặng và có phần đế lớn. Kiểm tra sức chịu của kệ, bắt vít chắc vào tường, không để tượng sát mép.
Khi chỉ thỉnh riêng Văn Thù
Người tuổi Mão chỉ thỉnh riêng Văn Thù làm Phật bản mệnh thì không cần phải có đủ bộ ba. Đặt tượng Văn Thù ở chỗ trang nghiêm là đủ. Nếu nhà đã có bàn thờ Phật, có thể đặt Văn Thù thấp hơn tượng Phật chính một chút, ở một bên. Nếu nhà có tượng Phổ Hiền cho người tuổi Thìn, Tỵ, việc đặt hai vị cân đối hai bên tượng Phật là một cách bày rất đẹp và có ý nghĩa cho gia đình nhiều tuổi khác nhau.
Ngắm tượng ở chùa: vài phép lịch sự
Khi đi chùa để tìm hiểu tượng, nên lễ Phật trước rồi mới ngắm. Không chỉ trỏ vào tượng, không leo lên bệ chụp hình, không chạm tay vào tượng cổ. Muốn biết tượng nào là ai, có thể hỏi quý thầy hoặc người trông chùa, thường sẽ được kể thêm nhiều chuyện về lịch sử ngôi chùa. Nhiều chùa làng còn giữ tượng có niên đại lâu, là di sản cần được gìn giữ.
Giữ gìn tượng có con vật cưỡi
Tượng Văn Thù cưỡi sư tử có nhiều chi tiết nhô ra như bờm, đuôi, chân sư tử, rất dễ bám bụi và dễ gãy. Lau bằng chổi lông mềm, đỡ tượng ở phần đế khi nhấc, không cầm vào tay Bồ Tát hay đầu sư tử. Tượng gỗ để xa máy lạnh thổi trực tiếp, tránh nứt do khô.
Gia đình nhiều tuổi, một bàn thờ
Một gia đình có người tuổi Mão, người tuổi Thìn, người tuổi Tý thường băn khoăn có phải thỉnh đủ từng vị cho từng người. Không cần. Một bàn thờ có tượng Phật trang nghiêm là chỗ hướng tâm của cả nhà. Ai muốn có tượng riêng thì chọn mặt dây đeo. Ai muốn xem các bộ tượng tam tôn đồng bộ chất liệu có thể tham khảo các mẫu tượng Văn Thù, Phổ Hiền tại Vật Phẩm Phong Thuỷ và đo kệ trước khi chọn.