Tướng phẫn nộ của Bất Động Minh Vương: vì sao vẻ dữ dằn lại là lòng từ, và những cách hiểu sai thường gặp
Trả lời ngắn: trong Mật tông, tướng phẫn nộ của Bất Động Minh Vương là lòng từ bi hiện ra trong hình tướng mạnh mẽ, để điều phục những phiền não cứng đầu mà lời hiền không lay chuyển được. Cơn giận ấy nhắm vào tham, sân, si, không nhắm vào con người. Vì thế ngài không phải thần dữ, không dùng để trấn ai, và người đeo mặt ngài không vì vậy mà nóng tính hơn.
Người tuổi Dậu lần đầu thấy mặt Phật bản mệnh của mình thường hơi ngợp: các tuổi khác được những vị hiền hậu, riêng mình lại là một vị mắt trợn, nanh nhọn. Bài này giải thích vì sao không cần lo.
Phẫn nộ không phải là sân hận
Giáo lý nhà Phật xem sân hận là một trong ba độc, cần được chuyển hoá. Vậy tại sao lại có tượng mang vẻ giận dữ? Câu trả lời của Mật tông là phân biệt hai thứ: sân hận xuất phát từ bản ngã bị tổn thương, muốn làm hại người; còn phẫn nộ của Minh Vương xuất phát từ trí tuệ và lòng thương, muốn phá bỏ cái đang làm hại người.
Nói cách khác, Bất Động giận phiền não thay cho chúng sinh, chứ không giận chúng sinh. Đây là điểm nền tảng. Bỏ qua nó thì sẽ hiểu ngược toàn bộ hình tượng.
Ví dụ đời thường cho dễ hình dung
Hãy nghĩ tới người mẹ thấy con nhỏ chập chững bò về phía bếp lửa. Bà không nhẹ nhàng giảng giải, mà quát lớn và giật con lại. Gương mặt bà lúc đó trông dữ, giọng bà gắt, nhưng không ai nghi ngờ đó là thương con.
Hoặc một bác sĩ phải cắt bỏ phần mô hoại tử. Con dao trông đáng sợ, nhưng mục đích là cứu người. Thanh kiếm của Bất Động được hiểu theo tinh thần ấy. Những hình ảnh này không có trong kinh, chỉ là cách giúp người đọc hôm nay hiểu một ý rất cũ.
Vì sao cần cả tướng hiền lẫn tướng dữ
Mật tông nói về ba thân luân của Như Lai: thân Phật tự tính, thân Bồ Tát hiền hoà thuyết pháp, và thân Minh Vương phẫn nộ điều phục. Có người nghe lời dịu dàng mà chuyển hoá; có người phải gặp một sức mạnh đủ lớn mới chịu dừng lại. Ba thân ấy là những cách khác nhau để cùng giúp một người.
Cũng có thể hiểu theo hướng nội tâm: trong mỗi người có những thói quen xấu đã ăn sâu, mà mềm mỏng với chúng thì không xong. Hình tượng Bất Động nhắc rằng đôi khi phải dứt khoát với chính mình.
Hiểu sai thứ nhất: ngài là thần dữ cần kiêng sợ
Có người đặt tượng Bất Động rồi không dám đến gần, sợ làm gì sai sẽ bị phạt. Hình dung ấy đến từ thói quen coi mọi vị có vẻ mặt dữ là thần trừng phạt. Trong truyền thống của ngài, Bất Động được gắn với lời thệ nguyện ở bên người hành trì, kể cả khi người ấy còn yếu đuối. Ở Nhật, bình dân gọi ngài thân mật là Fudō-san, như gọi một người quen đáng tin.
Thờ hay đeo mặt ngài không có gì phải sợ. Giữ sạch, giữ trang nghiêm, là đủ lễ.
Hiểu sai thứ hai: dùng tượng để trấn yểm người khác
Một số lời quảng cáo khuyên đặt tượng Bất Động hướng về nhà hàng xóm, về đối thủ làm ăn, hay về hướng mà thầy phong thuỷ bảo là có sát khí, để trấn áp. Cách làm này trái với chính ý nghĩa của hình tượng: kiếm của ngài cắt phiền não của mình, không phải vũ khí chĩa vào người khác.
Nếu có xích mích với hàng xóm, giải quyết bằng nói chuyện, hoà giải ở tổ dân phố, hoặc hỏi luật sư khi cần, chứ không phải bằng tượng. Một bức tượng quay về phía nhà người ta có khi còn làm mâu thuẫn tệ thêm.
Hiểu sai thứ ba: đeo vào sẽ nóng tính
Có lời truyền miệng rằng đeo mặt Bất Động thì tính tình trở nên gắt gỏng, hay rằng phụ nữ, trẻ em không nên đeo vì vía yếu. Không có căn cứ giáo lý nào cho những lời này. Tính tình do cách sống, sức khoẻ, áp lực công việc tạo nên, không do một mặt đá trên cổ.
Nếu ai đó cảm thấy bất an mỗi lần nhìn hình tướng phẫn nộ, đó là cảm nhận thật đáng tôn trọng. Họ có thể chọn mặt khắc chủng tử, tức chữ Phạn tượng trưng cho ngài, hoặc chọn một vị hiền hậu khác. Không chọn đúng vị theo tuổi không phạm lỗi gì.
Hiểu sai thứ tư: tướng càng dữ càng linh
Một số mặt đeo được làm cố ý thật hung tợn, thêm đầu lâu, máu lửa, để trông mạnh mẽ hơn. Điều này lẫn lộn Bất Động theo truyền thống Nhật với các hộ pháp phẫn nộ trong tranh Tây Tạng, vốn có hệ thống biểu tượng riêng. Tượng Bất Động đúng mẫu có vẻ nghiêm và kiên định, không phô bày sự ghê rợn.
Linh hay không không đo bằng độ dữ của nét khắc. Một mặt đeo cân đối, chi tiết rõ, giữ đúng tinh thần truyền thống mới là mặt đáng thỉnh.
Nhìn tượng như một lời nhắc
Mỗi lần thấy mặt Bất Động, có thể tự hỏi: hôm nay mình đang để cơn giận nào, nỗi sợ nào, thói quen nào lay động mình? Thanh kiếm ấy dành cho chúng. Hiểu vậy thì vẻ phẫn nộ trở thành người bạn nghiêm khắc chứ không còn là điều đáng sợ. Ai muốn tìm một mặt có tướng nghiêm mà không hung tợn có thể xem các mẫu Bất Động Minh Vương trên Vật Phẩm Phong Thủy và chọn nét khắc mà mình nhìn thấy an lòng.