Ngày vía Quán Âm và một năm thực hành của người tuổi Tý: lễ chùa, ăn chay, phóng sinh có trách nhiệm

Trả lời ngắn: theo truyền thống Phật giáo Bắc tông ở Việt Nam, mỗi năm có ba ngày vía Quán Âm: 19 tháng Hai, 19 tháng Sáu và 19 tháng Chín âm lịch, lần lượt kỷ niệm ngày đản sinh, thành đạo và xuất gia. Các mốc này đi ra từ truyện công chúa Diệu Thiện chứ không có trong kinh điển Ấn Độ. Người tuổi Tý có thể dùng ba ngày ấy làm điểm tựa, nhưng giá trị nằm ở việc thực hành đều trong cả năm, và việc thiện phải không gây hại cho người, cho vật, cho môi trường.

Ba ngày vía và nguồn gốc của chúng

Người Việt quen gọi ngày lễ kỷ niệm một vị Phật, Bồ Tát là ngày vía. Với Quán Âm, ba ngày vía 19 tháng Hai, 19 tháng Sáu, 19 tháng Chín âm lịch được hầu hết các chùa Bắc tông tổ chức, đông nhất thường là ngày 19 tháng Sáu.

Cần nói rõ: ba mốc đản sinh, thành đạo, xuất gia ấy gắn với tích công chúa Diệu Thiện, nhân vật được dân gian Trung Hoa coi là tiền thân của Quán Âm. Trong kinh điển, Quán Thế Âm là một vị Bồ Tát đã có từ vô lượng kiếp, không có ngày sinh theo lịch người. Biết vậy không làm ngày vía kém ý nghĩa. Ngày vía là một quy ước của cộng đồng để cùng nhau nhớ về lòng từ bi; nó giống như ngày giỗ tổ của một nghề, là dịp để người ta quay về điều cốt lõi.

Ngoài ra, nhiều Phật tử còn giữ thói quen tụng kinh, ăn chay vào ngày rằm, mùng một hằng tháng. Nếu ghép lại, một người tuổi Tý có khá nhiều mốc trong năm để nhắc mình thực hành mà không cần tìm thêm ngày "đặc biệt" nào khác.

Tuổi Tý có cần đi lễ vào ngày vía không

Không có quy định nào bắt người tuổi Tý phải đi chùa đúng ba ngày ấy. Tục Phật bản mệnh gán Thiên Thủ Quán Âm cho tuổi Tý, nên nhiều người tuổi Tý tự thấy ngày vía Quán Âm là ngày của mình. Đó là một mối liên hệ dễ thương và có ích, miễn là không biến thành lo lắng: bận việc, ốm đau, con nhỏ không đi được thì thắp một nén hương ở nhà, tụng một thời kinh ngắn, hoặc chỉ cần ngồi yên vài phút nghĩ về một người cần giúp, như vậy cũng là nhớ ngày vía rồi.

Về chuyện tụng ở nhà, bài chú Đại Bi và cách trì tụng cho người tại gia đã hướng dẫn chi tiết cách sắp xếp thời gian và chỗ ngồi.

Đi lễ chùa ngày vía: chuẩn bị gì và giữ gìn ra sao

Ngày 19 tháng Sáu, nhiều chùa lớn đông kín người từ sáng sớm. Một buổi lễ trọn vẹn bắt đầu từ việc chuẩn bị ở nhà.

1. Chọn giờ và chọn chùa. Nếu được, chọn chùa gần nhà, đi vào khung giờ ít đông. Lễ ở một ngôi chùa nhỏ yên tĩnh không kém gì chen chúc ở chùa nổi tiếng.
2. Ăn mặc kín đáo, giày dép dễ tháo. Nhiều chánh điện yêu cầu bỏ giày dép trước khi vào.
3. Lễ vật đơn giản. Hoa tươi, trái cây sạch là đủ. Không mang đồ mặn, không cần vàng mã. Nhiều chùa còn khuyến khích không mang lễ vật mà dành tiền đó cho việc từ thiện.
4. Giữ gìn đồ cá nhân. Chỗ đông người dễ mất điện thoại, ví. Đeo túi phía trước, không mang trang sức giá trị.
5. Theo chỉ dẫn của nhà chùa. Thắp hương ở chỗ quy định, không cắm hương lên tượng, không tự ý vào khu vực tăng phòng.
6. Về nhà ghi lại một việc sẽ làm. Một lời hứa nhỏ với chính mình sau buổi lễ, ví dụ gọi điện hỏi thăm một người họ hàng neo đơn, có giá trị hơn mọi lễ vật.

An toàn lửa và khói

Ngày vía là ngày khói hương dày đặc. Người có bệnh hen suyễn, bệnh phổi, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên đứng ở chỗ thoáng, hạn chế ở lâu trong chánh điện kín. Khi cầm hương, giữ đầu hương hướng lên, tránh quẹt vào tóc và áo người phía trước. Đốt vàng mã nơi đông người là nguồn cháy nổ thật sự; nếu chùa có lò đốt riêng thì chỉ dùng ở đó, còn tốt nhất là không mang vàng mã đến cửa Phật.

Ăn chay ngày vía: làm sao cho đúng và cho khoẻ

Ăn chay vào ngày vía là thói quen phổ biến, xuất phát từ tinh thần không sát sinh. Người mới bắt đầu thường mắc hai lỗi: ăn chay bằng đồ chiên rán, đồ giả mặn nhiều dầu muối, hoặc ngược lại ăn quá ít đến mức mệt lả.

• Bữa chay nên có đủ đạm từ đậu phụ, các loại đậu, nấm, vừng; rau xanh và tinh bột như ngày thường.
• Hạn chế đồ chay chế biến sẵn mang tên món mặn, vì nhiều loại nhiều muối, phụ gia.
• Ăn chay một ngày là việc nhỏ, ai cũng làm được. Ăn chay trường là quyết định lớn, người có bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai, trẻ đang lớn và người cao tuổi nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước.
• Trong gia đình không phải ai cũng muốn ăn chay. Nấu riêng một món chay cho mình, không ép người khác, đó cũng là tinh thần từ bi.

Phóng sinh: việc thiện dễ làm sai nhất

Phóng sinh là thả con vật bị bắt về với tự nhiên, xuất phát từ lòng thương sự sống. Nhưng phóng sinh kiểu mua chim, cá, rùa ở cổng chùa để thả đã nảy sinh nhiều vấn đề có thể kiểm chứng được:

• Chim bị bẫy bắt từ tự nhiên chỉ để bán cho người phóng sinh, nhiều con yếu sức, thả ra không bay nổi rồi lại bị bắt lại.
• Cá nuôi thả xuống sông, hồ không hợp môi trường thì chết; cá ngoại lai thả xuống lại có thể gây hại cho loài bản địa.
• Rùa tai đỏ là loài ngoại lai xâm hại đã được cảnh báo ở Việt Nam, thả xuống hồ là gây hại cho hệ sinh thái chứ không phải cứu sinh mạng.
• Ngày vía đông người, nhu cầu phóng sinh tăng vọt, kéo theo việc bắt bán tăng theo. Cầu tạo ra cung.

Những cách thực hành tinh thần phóng sinh không gây hại

1. Không mua con vật được bày bán sẵn để phóng sinh, vì đó là trả tiền cho vòng bắt và bán.
2. Thay bằng việc giảm ăn thịt trong ngày, hoặc góp tiền cho trạm cứu hộ động vật hoang dã có uy tín.
3. Nếu tình cờ cứu được con vật mắc lưới, mắc bẫy, hãy hỏi cơ quan kiểm lâm hoặc trung tâm cứu hộ gần nhất về nơi thả phù hợp.
4. Không thả cá, rùa nuôi cảnh xuống ao hồ công cộng dưới bất kỳ hình thức nào.

Lịch thực hành cả năm cho người tuổi Tý

Nếu chỉ nhớ đến Quán Âm vào ba ngày vía, việc tu dễ thành mùa vụ. Một lịch đơn giản giúp lòng từ thành thói quen. Bảng dưới đây là gợi ý, ai cũng có thể co giãn theo sức mình.

Ví dụ: một năm của anh Tuấn tuổi Tý

Anh Tuấn làm văn phòng, hai con nhỏ, không có nhiều thời gian đi chùa. Anh chọn cách làm vừa sức: mỗi sáng trước khi đi làm, chạm tay lên mặt Thiên Thủ và tự hỏi hôm nay có thể giúp ai một việc nhỏ. Rằm và mùng một, anh ăn chay bữa trưa ở cơ quan. Ba ngày vía, anh đưa cả nhà đến ngôi chùa nhỏ gần nhà vào buổi chiều, lúc đã vãn khách. Năm đầu tiên, anh thay việc mua chim phóng sinh bằng một khoản góp hằng tháng cho một nhóm thiện nguyện nấu cơm bệnh viện mà anh biết rõ cách họ làm việc.

Không có gì lớn lao trong lịch ấy. Nhưng sau một năm, thói quen nhỏ đã thành nếp, và quan trọng hơn, anh không còn thấy việc đạo là gánh nặng phải lo cho đủ.

Sai lầm thường gặp quanh ngày vía

• Coi ngày vía là ngày cầu xin tài lộc. Quán Âm trong kinh là biểu tượng của lắng nghe và cứu khổ, không phải vị thần ban tiền.
• Chen chúc, xô đẩy để được thắp hương trước. Làm phiền người khác ngay trong ngày kỷ niệm lòng từ là đi ngược lại chính ý nghĩa của ngày ấy.
• Mua lễ vật đắt tiền vì nghĩ càng nhiều càng được phù hộ. Kinh điển không dạy như vậy.
• Đăng ký dịch vụ "cúng giải hạn ngày vía" theo kiểu trả tiền lấy kết quả. Chùa chân chính không bán sự bình an.
• Làm việc thiện để khoe. Tinh thần của Quán Âm là thấy nỗi khổ của người, không phải để người thấy mình.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn

Muốn ăn chay lâu dài mà đang có bệnh nền, hãy hỏi bác sĩ. Muốn tổ chức phóng sinh tập thể, hãy hỏi kiểm lâm hoặc cơ quan quản lý thuỷ sản địa phương về loài và nơi thả. Muốn tìm hiểu nghi thức tụng kinh ngày vía cho đúng, hãy hỏi thầy trụ trì ngôi chùa mình hay đến. Và nếu thấy mình đi lễ vì lo âu, sợ hãi kéo dài, mất ngủ, thì người nên gặp là chuyên gia sức khoẻ tâm thần; Phật pháp và tâm lý trị liệu hoàn toàn có thể đi cùng nhau.

Giữ mặt dây và tượng sạch sẽ trước ngày vía

Nhiều gia đình có thói quen lau tượng, thay dây đeo trước ngày vía như một cách chuẩn bị. Cách lau rửa mặt dây, tượng nhỏ đã có trong bài vệ sinh và cất giữ mặt Phật, tượng Phật nhỏ. Nếu dây cũ đã sờn và cần thay, có thể xem các mẫu dây và trang sức tại Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn loại mềm, có khoá chắc. Việc thay dây là chuyện bền đẹp, không liên quan đến linh hay không linh.

Câu hỏi thường gặp