Chương Đại Thế Chí Niệm Phật Viên Thông trong kinh Lăng Nghiêm: hình ảnh mẹ nhớ con và cách niệm Phật liên tục
Trả lời ngắn: trong kinh Thủ Lăng Nghiêm, khi đức Phật hỏi các vị thánh về con đường tu chứng của mình, Đại Thế Chí kể rằng ngài vào đạo bằng pháp niệm Phật. Ngài dùng hình ảnh mẹ nhớ con, con nhớ mẹ để nói về sự nhớ nghĩ không rời, và dạy thu nhiếp cả sáu căn, giữ niệm trong sạch nối tiếp nhau. Chương kinh rất ngắn nhưng được truyền thống Tịnh Độ xem là một trong những văn bản cốt lõi.
Bối cảnh của chương kinh
Kinh Lăng Nghiêm có đoạn đức Phật hỏi hai mươi lăm vị thánh, mỗi vị đã nhờ con đường nào mà chứng ngộ viên thông, tức thông suốt trọn vẹn. Lần lượt các vị kể về con đường của mình, qua âm thanh, màu sắc, hơi thở, hay qua sự quán chiếu các yếu tố. Đại Thế Chí cùng năm mươi hai vị Bồ Tát đồng tu đứng dậy và kể con đường niệm Phật. Cuối cùng, Bồ Tát Văn Thù được Phật bảo chọn pháp tu thích hợp nhất cho người đời, và ngài chọn con đường của Quán Âm. Nhưng chương của Thế Chí vẫn được người tu Tịnh Độ trân quý và thường tụng riêng.
Bài này không trích nguyên văn mà diễn ý. Người muốn đọc chính xác nên tìm bản dịch kinh Lăng Nghiêm có uy tín, hoặc các bản giảng của những vị thầy Tịnh Độ.
Hình ảnh hai người nhớ nhau
Thế Chí kể một ví dụ, diễn ý như sau: có hai người, một người chuyên nhớ, một người chuyên quên; dù có gặp nhau cũng như không gặp. Nếu cả hai cùng nhớ nhau, nhớ sâu đậm, thì đời này qua đời khác như hình với bóng, không rời nhau. Ý nói việc nhớ nghĩ phải từ hai phía. Chư Phật luôn thương nhớ chúng sinh; chỉ khi chúng sinh cũng nhớ Phật thì mới gặp được.
Mẹ nhớ con, con nhớ mẹ
Tiếp đó ngài nói, diễn ý: chư Phật thương nhớ chúng sinh như mẹ nhớ con. Nếu con bỏ đi thì mẹ nhớ cũng không làm gì được. Nếu con nhớ mẹ như mẹ nhớ con, thì mẹ con đời đời không xa nhau. Nếu tâm chúng sinh nhớ Phật, niệm Phật, thì hiện tại hay tương lai nhất định thấy Phật, cách Phật không xa.
Hình ảnh này chạm tới người Việt rất sâu, vì tình mẹ con là thứ ai cũng hiểu. Niệm Phật, theo chương kinh này, không phải đọc một câu cho đủ số, mà là một sự nhớ nghĩ tự nhiên, thân thiết, như đứa con xa nhà nhớ mẹ.
Thu nhiếp sáu căn, tịnh niệm nối nhau
Phần quan trọng nhất về phương pháp nằm ở câu kết của chương, diễn ý là: không chọn lựa căn nào, thu nhiếp cả sáu căn, giữ niệm trong sạch nối tiếp nhau, đó là cách vào định. Sáu căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Thu nhiếp sáu căn nghĩa là không để mắt chạy theo hình ảnh, tai chạy theo âm thanh, ý chạy theo suy nghĩ, mà gom tất cả về câu niệm Phật. Tịnh niệm nối nhau nghĩa là câu niệm trong sạch, không xen tạp, và liên tục, không đứt quãng.
Áp dụng cho người tại gia
- Chọn một câu niệm, phổ biến nhất là Nam mô A Di Đà Phật, và giữ câu ấy lâu dài.
- Niệm thành tiếng nhỏ để tai nghe rõ tiếng mình, giúp ý không chạy đi.
- Khi phát hiện ý đã lạc, nhẹ nhàng quay về, không tự trách.
- Ngoài thời khoá cố định, niệm thầm trong lúc chờ xe, nấu cơm, đi bộ.
- Dùng tràng hạt để giữ nhịp nếu thấy hữu ích.
Điều cần nhớ là liên tục quan trọng hơn số lượng. Mười phút niệm chuyên chú mỗi ngày, giữ suốt nhiều năm, gần với tinh thần chương kinh hơn một ngày niệm thật nhiều rồi bỏ.
Niệm Phật và sức khoẻ tinh thần
Nhiều người thấy niệm Phật giúp bình tĩnh khi lo âu, giúp dễ ngủ hơn. Điều này dễ hiểu: việc lặp lại một câu ngắn, chú ý vào âm thanh, hơi thở có tác dụng làm dịu tâm. Tuy vậy, niệm Phật không thay được việc điều trị khi có rối loạn lo âu, trầm cảm hay mất ngủ kéo dài. Gặp những tình trạng ấy, nên tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, và có thể duy trì niệm Phật song song như một chỗ dựa tinh thần.
Một chương kinh được xếp vào Tịnh Độ ngũ kinh
Dù trong kinh Lăng Nghiêm, Văn Thù chọn con đường của Quán Âm là thích hợp nhất cho đại chúng lúc ấy, chương của Thế Chí vẫn được truyền thống Tịnh Độ đề cao. Đại sư Ấn Quang, một vị tổ Tịnh Độ Trung Hoa cận đại, đã đưa chương này vào bộ Tịnh Độ ngũ kinh, cùng với kinh Vô Lượng Thọ, kinh Quán Vô Lượng Thọ, kinh A Di Đà và phẩm Phổ Hiền Hạnh Nguyện. Nhờ vậy, chương kinh ngắn này được đọc tụng rộng rãi ở các đạo tràng niệm Phật, kể cả ở Việt Nam.
Người tuổi Ngọ và chương kinh này
Với người tuổi Ngọ thỉnh Thế Chí làm Phật bản mệnh, chương kinh này là cách gần gũi nhất để hiểu vị Bồ Tát của mình: không phải qua truyền thuyết, mà qua chính lời ngài kể về con đường đã đi. Có thể chép tay đoạn diễn ý về mẹ nhớ con, đặt cạnh tượng hoặc kẹp trong sổ, đọc lại khi thấy lòng mình xa cách. Ai muốn có tràng hạt để giữ nhịp khi niệm có thể xem các mẫu tràng hạt niệm Phật tại Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn loại hạt vừa tay, dây chắc.