Phân biệt Quán Âm và Đại Thế Chí trên tượng: bình báu, hoá Phật, pháp khí và tư thế tay
Trả lời ngắn: cách đáng tin nhất để phân biệt Quán Âm và Đại Thế Chí là nhìn mão: trên mão Quán Âm có hình một vị Phật nhỏ, trên mão Thế Chí có một bình báu nhỏ, đúng như kinh Quán Vô Lượng Thọ mô tả. Ngoài ra, Quán Âm hay cầm bình cam lộ hoặc cành dương liễu, Thế Chí hay cầm hoa sen hoặc chắp tay. Trên tượng nhỏ, mặt dây hay tượng cổ đã mờ chi tiết, cần dựa thêm vào vị trí trong bộ ba và thông tin từ người làm.
Vì sao hai vị trông giống nhau
Trong bộ Tây Phương Tam Thánh, hai Bồ Tát đứng hai bên đức A Di Đà và được thiết kế để cân đối như hai cánh. Nghệ nhân thường dùng chung tỷ lệ, trang phục, dáng đứng cho cả hai, chỉ đổi vài chi tiết. Điều đó tạo vẻ hài hoà cho bộ tượng nhưng khiến người xem khó phân biệt khi gặp một tượng tách riêng. Với người tuổi Ngọ đi tìm mặt dây Thế Chí, đây là trở ngại lớn nhất.
Chi tiết thứ nhất: trên mão
| Quán Âm | Đại Thế Chí | |
|---|---|---|
| Trên mão | Hình Phật nhỏ đứng hoặc ngồi, thường được hiểu là A Di Đà | Bình báu nhỏ, đôi khi có ngọn lửa hay hào quang phía trên |
| Ý nghĩa | Quán Âm luôn mang hình ảnh thầy mình trên đầu | Bình chứa ánh sáng trí tuệ |
Kinh Quán Vô Lượng Thọ mô tả rõ hai chi tiết này trong các phép quán thứ mười và mười một, dành cho Quán Âm và Thế Chí. Vì có gốc kinh điển nên đây là dấu hiệu đáng tin cậy nhất.
Chi tiết thứ hai: pháp khí
Quán Âm thường cầm bình cam lộ, tức bình nước trong, và cành dương liễu, hoặc cầm hoa sen. Thế Chí thường cầm hoa sen, nhiều khi là sen búp chưa nở, hoặc chắp tay trước ngực. Vì cả hai đều có thể cầm sen, pháp khí chỉ là dấu hiệu phụ. Bình cam lộ thì gần như chỉ thuộc về Quán Âm; thấy bình trong tay, khả năng cao đó là Quán Âm. Cần phân biệt bình cam lộ cầm trong tay với bình báu nhỏ trên mão.
Chi tiết thứ ba: tư thế tay trong cảnh tiếp dẫn
Tranh tượng cảnh A Di Đà cùng hai Bồ Tát đến đón người niệm Phật lúc lâm chung, thường gọi là cảnh tiếp dẫn, rất phổ biến ở Nhật Bản. Trong nhiều tranh tượng ấy, Quán Âm cúi người nâng một đài sen nhỏ để đón người, còn Thế Chí chắp tay. Đây là quy ước của một dòng nghệ thuật cụ thể, không phải quy tắc chung, nhưng nếu gặp tượng có tay nâng đài sen thì gần như chắc là Quán Âm.
Chi tiết thứ tư: vị trí trong bộ ba
Theo kinh Quán Vô Lượng Thọ, Quán Âm ngồi bên trái, Thế Chí ngồi bên phải đức Phật, tính theo phía của Phật. Nếu bộ tượng được bày đúng như vậy, người nhìn vào sẽ thấy Thế Chí ở phía tay trái mình. Tuy nhiên, nhiều nơi bày không theo quy ước này, và khi tượng đã được dời đi thì vị trí không còn đáng tin. Chỉ nên dùng vị trí để kiểm tra chéo, không dùng làm căn cứ duy nhất.
Những trường hợp khó
- Mặt dây nhỏ: chi tiết trên mão có thể chỉ là một chấm; cần soi kỹ hoặc hỏi người làm.
- Tượng cổ đã mất pháp khí, mão bị mòn: nên hỏi nhà chùa hoặc người am hiểu tượng.
- Tượng làm theo phong cách hiện đại, nghệ nhân lược bỏ chi tiết trên mão: không thể chắc chắn chỉ bằng mắt.
- Bộ tượng của các truyền thống khác, như Tây Tạng: có quy ước riêng, không áp dụng nguyên bảng trên.
Đã mua rồi mới biết là Quán Âm thì sao
Người tuổi Ngọ đôi khi đeo một mặt dây được bán là Thế Chí, sau mới phát hiện trên mão là hình Phật nhỏ, tức Quán Âm. Không có gì phải lo. Quán Âm là vị Bồ Tát đứng cạnh Thế Chí trong cùng bộ ba, cùng hướng về A Di Đà. Có thể tiếp tục đeo với lòng kính trọng, hoặc đổi nếu người bán chấp nhận. Điều nên tránh là tin vào lời rằng đeo nhầm vị sẽ mang lại điều xấu.
Tập nhìn tượng ở chùa
Cách tốt nhất để quen mắt là tập nhìn tượng thật. Lần tới đi chùa, sau khi lễ Phật, hãy tìm bộ Tây Phương Tam Thánh trên điện. Nhìn kỹ mão của hai vị Bồ Tát, tìm hình Phật nhỏ và bình báu, xem mỗi vị cầm gì, đứng bên nào. Nếu tượng ở xa, có thể hỏi quý thầy hoặc người trông chùa xin phép đến gần hơn một chút, nhưng không chạm vào tượng. Sau vài lần như vậy, nhìn mặt dây hay ảnh tượng trên mạng sẽ nhận ra ngay. Nhiều chùa còn có tranh Tam Thánh treo ở giảng đường, cũng là chỗ tốt để quan sát chi tiết mà không làm phiền ai.
Hỏi người bán những gì
Khi mua mặt dây hay tượng Thế Chí, có thể hỏi thẳng người bán: trên mão có bình báu không, ảnh cận cảnh phần mão ra sao, mẫu này làm theo bộ Tây Phương Tam Thánh nào. Người bán có hiểu biết sẽ trả lời được; người chỉ nhắc đi nhắc lại về độ linh mà không nói được chi tiết thì nên cân nhắc. Ai muốn xem các mẫu có ảnh cận phần mão có thể tham khảo các mẫu Phật bản mệnh tuổi Ngọ tại Vật Phẩm Phong Thuỷ và đối chiếu với bảng ở trên.