Bất Động Minh Vương là ai: Acala trong Mật tông, nghĩa chữ Minh Vương và vì sao ngài mang tên bất động
Trả lời ngắn: Bất Động Minh Vương là cách gọi Hán Việt của Acala, vị đứng đầu nhóm Ngũ Đại Minh Vương trong Mật tông. Truyền thống Chân Ngôn Nhật Bản xem ngài là thân giáo lệnh của Đại Nhật Như Lai, tức hình tướng phẫn nộ mà lòng từ của Phật khoác lên để điều phục những gì khó điều phục. Tên bất động chỉ tâm vững vàng không bị phiền não lay chuyển. Việc ngài ứng với tuổi Dậu là tục dân gian, không có trong kinh.
Ở Việt Nam, ngài ít được biết đến, nên hình tượng một vị da xanh sẫm, mắt trợn, cầm kiếm giữa vầng lửa dễ gây bối rối cho người lần đầu nhìn thấy trên mặt đeo tuổi Dậu. Bài này giải thích ngài là ai trước, những bài sau mới đi vào chi tiết hình tượng.
Tên Phạn và các cách gọi
Acala trong tiếng Phạn nghĩa là không động, không lay chuyển. Tên đầy đủ thường gặp là Acalanātha, nghĩa là vị chủ tể bất động. Hán văn dịch nghĩa thành Bất Động, thêm danh xưng Minh Vương phía sau, hoặc gọi Bất Động Tôn. Tiếng Nhật gọi là Fudō Myōō, người dân Nhật thường gọi thân mật là Fudō-san.
Một số sách cũ phiên âm thành A Già La hay A Tả La. Khi tra cứu, gặp các tên này đều là cùng một vị.
Minh Vương là gì
Chữ Minh ở đây dịch từ vidyā, có nghĩa là minh chú, cũng là trí tuệ sáng suốt. Minh Vương, vidyārāja, là vua của minh chú. Trong Mật tông, các vị Minh Vương gắn với sức mạnh của chân ngôn trong việc phá trừ chướng ngại.
Truyền thống Nhật Bản thường xếp tôn tượng thành bốn hạng: Như Lai, tức các đức Phật; Bồ Tát; Minh Vương; và Thiên, tức chư thiên hộ pháp có gốc từ thần linh Ấn Độ như Phạm Thiên, Đế Thích, Tứ Thiên Vương. Minh Vương đứng ở hạng thứ ba, khác với chư thiên ở chỗ được xem là biểu hiện của chính chư Phật, Bồ Tát.
Trong cách nói phổ thông ở Việt Nam, người ta hay gọi chung Bất Động Minh Vương là vị hộ pháp. Gọi vậy dễ hiểu, nhưng về mặt phân loại thì Minh Vương và hộ pháp không hoàn toàn là một.
Thân giáo lệnh của Đại Nhật
Chân Ngôn tông giảng thuyết ba thân luân: Như Lai hiện tướng tự tính là thân Phật; hiện tướng hiền hoà để thuyết pháp là thân Bồ Tát; và hiện tướng phẫn nộ để điều phục chúng sinh cứng cỏi là thân giáo lệnh, tức các Minh Vương. Theo cách giảng này, Bất Động Minh Vương là thân giáo lệnh của chính Đại Nhật Như Lai.
Điểm này đáng lưu tâm với người đọc tục Phật bản mệnh. Tuổi Mùi, Thân ứng với Đại Nhật, còn tuổi Dậu ứng với Bất Động. Trong giáo lý Mật tông, hai vị này gắn bó mật thiết: một bên là bản thể, một bên là sức mạnh hành động của bản thể ấy.
Vì sao gọi là bất động
Bất động ở đây không có nghĩa là đứng im, thụ động. Nó chỉ cái tâm Bồ Đề vững chắc, không bị tham, sân, si làm lung lay. Tảng đá lớn mà ngài ngồi hay đứng trên đó được hiểu là hình ảnh của sự vững chãi này.
Có cách giảng còn nói: ngài thề ở yên bên người hành trì, không rời bỏ dù người ấy còn nhiều lỗi lầm, cho tới khi họ tự đứng vững được. Hình ảnh ấy giải thích vì sao ở Nhật, Bất Động được bình dân thân thiết đến vậy dù vẻ ngoài dữ dằn.
Đọc theo nghĩa đời thường, bất động là bài học về kiên định: giữ được điều mình biết là đúng khi bị cám dỗ, bị chê cười hay bị doạ nạt. Đó là ý mà người đeo mặt Bất Động có thể tự nhắc mình, thay vì kỳ vọng ngài ra tay thay mình.
Ngài có trong kinh nào
Bất Động xuất hiện trong kinh Đại Nhật và trong nhiều nghi quỹ Mật giáo được dịch sang Hán văn thời Đường. Ở đó ngài được mô tả là sứ giả của Như Lai, với hình tướng và phép tu riêng. Nhiều nghi quỹ chuyên về ngài được truyền sang Nhật Bản và trở thành nền cho việc thờ phụng rộng rãi ở đó.
Bài này không trích câu nào cụ thể, vì nghi quỹ Mật giáo vốn được truyền theo thầy trò, và bản dịch tiếng Việt chưa phổ biến. Người muốn tu tập theo nghi quỹ Bất Động cần tìm thầy có truyền thừa, không tự học qua video hay tài liệu trôi nổi.
Tuổi Dậu và Bất Động: đọc đúng tục lệ
Theo tục tám vị bản tôn phổ biến ở Nhật Bản và vùng văn hoá Hán, mười hai địa chi được đặt lên tám phương. Dậu là chính Tây, và vị bản tôn của phương ấy trong danh sách này là Bất Động Minh Vương. Vì thế người tuổi Dậu được khuyên thỉnh ngài.
Tục này có giá trị như một cách tạo sợi dây gần gũi giữa người và một hình tượng. Nó không phải lời hứa ai đeo đúng tuổi sẽ được che chở hơn người khác. Người tuổi Dậu nào thấy hình tướng phẫn nộ không hợp với mình, có thể chọn một vị khác mà lòng thấy gần; điều đó không phạm vào giáo lý nào.
Gặp ngài ở đâu
Ở Nhật Bản, tượng Bất Động có mặt ở rất nhiều chùa, cả bên thác nước, nơi những người tu khổ hạnh đứng dưới dòng nước lạnh. Chùa Tân Thắng ở Narita là một trong những nơi thờ ngài nổi tiếng nhất. Ở Việt Nam, tượng ngài chủ yếu gặp ở cơ sở có truyền thống Mật giáo, hoặc dưới dạng mặt đeo, tranh, tượng nhỏ nhập về.
Ai đang tìm mặt đeo theo tuổi có thể tham khảo các mẫu Bất Động Minh Vương trên Vật Phẩm Phong Thủy, và đối chiếu với các chi tiết hình tượng như kiếm, dây, tảng đá, vầng lửa trước khi chọn.