Vì sao người Việt gần gũi đức A Di Đà nhất: câu niệm Phật, pháp môn Tịnh Độ và dấu vết trong chùa xưa
Trả lời ngắn: người Việt gần gũi đức A Di Đà vì pháp môn Tịnh Độ đơn giản, ai cũng làm được: chỉ cần niệm danh hiệu ngài với lòng tin. Qua nhiều thế kỷ, Phật giáo Việt Nam hoà Thiền với Tịnh Độ, nên câu Nam mô A Di Đà Phật thấm vào lời chào, lời an ủi, nghi lễ tang ma. Những pho tượng A Di Đà cổ như tượng đá chùa Phật Tích thời Lý cho thấy sự gắn bó ấy có từ rất sớm.
Hiểu vì sao A Di Đà quen thuộc đến vậy cũng giúp người tuổi Tuất, Hợi thấy vị Phật bản mệnh của mình không xa lạ, mà nằm ngay trong đời sống tín ngưỡng của cả cộng đồng.
Một câu niệm ở khắp nơi
Trong nhiều cộng đồng Phật tử Việt, khi gặp nhau, người ta chắp tay nói Nam mô A Di Đà Phật thay lời chào. Khi nghe tin buồn, câu ấy là lời cảm thông. Khi giật mình, lo sợ, nhiều cụ già buột miệng niệm. Trong tang lễ, tiếng niệm danh hiệu A Di Đà đi cùng người mất tới lúc cuối.
Nam mô là phiên âm của namo, nghĩa là quy kính, nương tựa. Câu niệm vì thế có nghĩa là quy kính đức Phật A Di Đà. Một câu ngắn mà chứa cả thái độ khiêm cung và niềm tin.
Pháp môn dễ thực hành
Phật giáo có nhiều cách tu: thiền định, nghiên cứu kinh luận, trì giới nghiêm mật. Những cách này đòi hỏi thời gian, thầy hướng dẫn, và sức tập trung mà người lao động bận rộn khó có. Pháp môn Tịnh Độ khác ở chỗ: niệm danh hiệu Phật có thể làm khi đang đi, đang làm, lúc ngồi chờ, không cần biết chữ, không cần tiền.
Các vị thầy Tịnh Độ thường giảng rằng đây là pháp môn nương vào nguyện lực của Phật kết hợp với nỗ lực của mình, nên phù hợp với số đông. Đó là lý do nó lan rộng ở Trung Hoa, Nhật Bản, Việt Nam, những nơi phần lớn tín đồ là nông dân, thợ thủ công, người buôn bán nhỏ.
Thiền và Tịnh Độ hoà vào nhau
Phật giáo Việt Nam qua các thời kỳ chịu ảnh hưởng mạnh của Thiền tông. Nhưng khác với một số nơi coi Thiền và Tịnh Độ là hai đường riêng, nhiều chùa Việt thực hành cả hai, gọi là Thiền Tịnh song tu. Thời khoá của nhiều chùa có cả tụng kinh A Di Đà, niệm Phật, và ngồi thiền.
Sự hoà quyện này khiến A Di Đà có mặt trong chùa thuộc nhiều dòng phái khác nhau. Một ngôi chùa Thiền vẫn có hàng tượng A Di Đà Tam Tôn, vẫn tụng kinh A Di Đà buổi chiều.
Dấu vết trong chùa xưa
Một trong những bằng chứng nổi tiếng về sự hiện diện sớm của A Di Đà ở Việt Nam là pho tượng A Di Đà bằng đá ở chùa Phật Tích, vùng Kinh Bắc, có niên đại thời Lý. Tượng ngồi kiết già trên toà sen đặt trên bệ, tạc tinh tế, được công nhận là bảo vật quốc gia. Nhiều nhà nghiên cứu xem đây là một trong những đỉnh cao của điêu khắc Phật giáo Việt Nam.
Ở các chùa miền Bắc, hàng tượng A Di Đà Tam Tôn hay tượng A Di Đà ngồi một mình thường được đặt ở hàng trên của thượng điện. Ở miền Nam và miền Trung, tượng A Di Đà đứng tiếp dẫn rất phổ biến ở sân chùa và nhà tổ. Mỗi vùng một vẻ, nhưng ngài có mặt khắp nơi.
Ngày vía A Di Đà
Phật tử Việt thường kỷ niệm ngày vía đức A Di Đà vào ngày mười bảy tháng mười một âm lịch. Nhiều chùa tổ chức tụng kinh, niệm Phật cả ngày; có nơi tổ chức khoá tu niệm Phật kéo dài vài ngày. Đây là dịp người tuổi Tuất, Hợi, và bất cứ ai, có thể tới chùa, không cần sắm lễ lớn.
Cũng như các ngày vía khác, lễ vật đem lên chùa nên là hoa, quả, đồ chay. Một số nơi còn bày bán vàng mã quanh chùa; việc này không thuộc nghi lễ nhà Phật và nhiều chùa đã khuyên không đốt.
Hộ niệm và tang lễ
Trong nhiều gia đình Phật tử, khi có người sắp mất, gia đình hoặc các đạo tràng hộ niệm tới niệm danh hiệu A Di Đà bên giường, giúp người bệnh giữ tâm an. Sau khi mất, tiếng niệm tiếp tục trong những giờ đầu và trong tang lễ.
Hộ niệm là chuyện tinh thần, không thay cho chăm sóc y tế. Người bệnh vẫn cần được bác sĩ thăm khám, giảm đau đúng cách. Một số bệnh viện cho phép người nhà niệm Phật nhỏ tiếng bên giường; nên hỏi nhân viên y tế trước để không làm phiền bệnh nhân khác.
Gần gũi nhưng đừng thành quen nhờn
Có một mặt trái của sự quen thuộc: câu niệm đôi khi bị nói đùa, bị dùng như câu cảm thán vô tình, hay bị in lên đồ dùng thường ngày. Không cần khắt khe với người khác, nhưng với bản thân, giữ một chút trang trọng mỗi lần niệm là cách giữ cho câu ấy còn sức nặng.
Với người thỉnh tượng hay mặt A Di Đà, sự gần gũi ấy là một thuận lợi: hình tượng quen thuộc, ý nghĩa dễ hiểu, cách thờ phụng đơn giản. Ai muốn tìm một pho tượng nhỏ cho bàn thờ có thể tham khảo mục tượng Phật trên Vật Phẩm Phong Thủy và chọn mẫu có gương mặt từ hoà.