Hư Không Tạng Bồ Tát là ai: tên gọi, hình tượng kiếm và ngọc, ý nghĩa kho tàng như hư không
Trả lời ngắn: Hư Không Tạng, tiếng Phạn là Ākāśagarbha, là một vị Bồ Tát Đại thừa có tên nghĩa là kho tàng như hư không: trí tuệ và công đức của ngài rộng không bờ bến, ai cần cũng lấy được mà không bao giờ cạn. Ngài thường được tạc với tay phải cầm kiếm, tay trái cầm ngọc như ý trên hoa sen. Việc xếp ngài làm Phật bản mệnh cho người tuổi Sửu và tuổi Dần là tục dân gian, không phải lời kinh.
Giải nghĩa cái tên
Ākāśa trong tiếng Phạn là hư không, khoảng trống bao trùm mọi vật. Garbha nghĩa là cái thai, cái kho, cái chứa đựng bên trong. Ghép lại thành kho tàng của hư không, hay kho tàng rộng như hư không. Hư không ở đây không mang nghĩa trống rỗng tiêu cực, mà là thứ không bị giới hạn, không ngăn ai, chứa được tất cả.
Cách đặt tên này rất đáng để ý vì nó có một cặp đối xứng: Địa Tạng, Kṣitigarbha, kho tàng của đất. Một vị gắn với đất dày nâng đỡ, một vị gắn với trời rộng bao trùm. Nhiều truyền thống coi hai vị như một cặp bổ sung cho nhau.
Hình tượng thường gặp
Ở Nhật Bản và Trung Hoa, Hư Không Tạng thường ngồi kiết già trên tòa sen, đầu đội mão báu, thân đeo chuỗi ngọc như các Bồ Tát khác. Tay phải giơ một thanh kiếm thẳng, tay trái cầm hoa sen hoặc nâng trên lòng bàn tay một viên ngọc như ý. Cũng có hình tướng tay phải buông xuống trong ấn ban nguyện, lòng bàn tay mở ra phía trước, tay trái cầm hoa sen đỡ ngọc.
Thanh kiếm tượng trưng cho trí tuệ cắt đứt mê lầm. Viên ngọc như ý tượng trưng cho công đức đáp ứng mọi nguyện cầu chính đáng. Ghép hai vật lại thành ý chung của tên gọi: trí tuệ và phúc đức, cả hai đều vô tận như hư không.
Vị trí trong hàng Bồ Tát
Hư Không Tạng nằm trong nhóm tám đại Bồ Tát được nhiều kinh Mật giáo và tranh tượng nhắc tới, cùng với Quán Âm, Di Lặc, Phổ Hiền, Kim Cang Thủ, Văn Thù, Trừ Cái Chướng và Địa Tạng. Có những bộ kinh mang tên ngài, như kinh Hư Không Tạng Bồ Tát, trong đó nói nhiều về việc sám hối những lỗi lầm nặng và tâm nguyện cứu giúp người đã lỡ sai.
Trong Mật tông, ngài có một khu vực riêng trong mạn đà la Thai Tạng giới, gọi là Hư Không Tạng viện. Ở Nhật Bản còn có cách thờ năm vị Hư Không Tạng ứng với năm phương. Những chi tiết Mật giáo này sẽ nói kỹ ở bài riêng.
Hư Không Tạng ít gặp ở chùa Việt
Người Việt quen với Quán Âm, Địa Tạng, A Di Đà, Thích Ca, Di Lặc. Hư Không Tạng khá ít gặp trên điện thờ các chùa Việt truyền thống, nên nhiều người chỉ biết tới ngài qua mặt dây Phật bản mệnh. Đây là lý do có không ít sản phẩm ghi tên Hư Không Tạng nhưng tạc theo hình tướng của vị khác, vì người làm và người mua đều chưa quen nhận diện.
Khi gặp một mặt dây ghi Hư Không Tạng, hãy tìm hai chi tiết: thanh kiếm và viên ngọc. Có đủ hai thứ, hoặc ít nhất là ngọc như ý đặt trên sen, thì khả năng cao là đúng hình tướng.
Vì sao tuổi Sửu, Dần gắn với Hư Không Tạng
Bộ tám vị Phật bản mệnh xếp mười hai con giáp vào tám phương. Sửu và Dần cùng nằm ở phương Đông Bắc nên chung một vị, được xếp là Hư Không Tạng. Cách xếp này phổ biến ở Nhật Bản trong tín ngưỡng dân gian về bản tôn hộ thân theo can chi, rồi lan rộng nhờ ngành vật phẩm. Không có bộ kinh nào nói người tuổi Sửu hay tuổi Dần thuộc riêng về Hư Không Tạng.
Hiểu nguồn gốc như vậy giúp người tuổi Sửu, Dần thỉnh tượng với tâm thế đúng: chọn một hình ảnh nhắc mình nuôi trí tuệ và làm việc lành, chứ không phải mua một tấm khiên che chắn rủi ro.
Điều Hư Không Tạng nhắc người thường
Hình ảnh hư không gợi một thái độ sống: rộng rãi, không giữ khư khư, không cạn kiệt. Người học có thể hiểu là kiến thức càng chia sẻ càng sáng thêm. Người làm ăn có thể hiểu là phúc đức nằm ở chỗ cho đi đúng lúc, đúng người. Đó là cách đọc mang tính suy ngẫm, không phải lời hứa rằng đeo mặt Hư Không Tạng thì học giỏi hay làm ăn phát đạt.
- Kiếm: tập nhìn thẳng vào vấn đề, cắt bỏ thói quen xấu.
- Ngọc như ý: biết đủ, và dùng cái mình có để giúp người khác.
- Hư không: lòng rộng, không hẹp hòi, không nuôi oán.
Niệm danh hiệu Hư Không Tạng
Cách thực hành đơn giản nhất mà người tại gia làm được là niệm danh hiệu: Nam mô Hư Không Tạng Bồ Tát. Niệm chậm, rõ, trong vài phút trước giờ học hoặc trước khi bắt đầu công việc. Việc niệm không đòi hỏi nghi lễ phức tạp, cũng không cần tượng lớn. Điều quan trọng là khi niệm thì nhớ tới ý nghĩa của tên gọi, để lời niệm trở thành lời tự nhắc chứ không chỉ là âm thanh lặp lại.
Thỉnh tượng và mặt dây
Vì ít phổ biến, tượng Hư Không Tạng cỡ lớn khó tìm hơn tượng Quán Âm hay A Di Đà. Mặt dây thì có nhiều chất liệu: ngọc, đá, bạc, vàng. Nên ưu tiên mẫu khắc rõ kiếm và ngọc, gương mặt hiền, mặt sau phẳng không gờ sắc. Với người tuổi Sửu, Dần muốn xem các mẫu đang có, có thể tham khảo các mẫu Hư Không Tạng tại Vật Phẩm Phong Thuỷ, phóng to ảnh để kiểm tra pháp khí trước khi chọn.