Từ mặt Phật bản mệnh đến học đạo: lộ trình cho người mới, từ đọc sách, quy y, giữ giới đến chọn đạo tràng

Trả lời ngắn: nhiều người đến với đạo Phật qua một mặt Phật bản mệnh, và đó là một cánh cửa đáng trân trọng. Đi tiếp từ đó có thể theo một lộ trình đơn giản: đi chùa và nghe giảng để có hiểu biết căn bản, quy y Tam Bảo khi đã có lòng tin, tập giữ năm giới, đọc vài cuốn sách nhập môn, và tham gia một đạo tràng có uy tín. Không có bước nào bắt buộc phải làm ngay, không ai phải bỏ gia đình hay công việc, và không có chỗ nào cần trả tiền để "được vào".

Các bài trước của chủ đề Hiểu đúng đã phân biệt tục Phật bản mệnh với giáo lý, chỉ ra những lời quảng cáo cần tỉnh táo. Có người đọc xong hỏi tiếp: nếu Phật bản mệnh chỉ là cửa ngõ, thì đi vào trong bằng cách nào? Bài này trả lời câu hỏi ấy, cho người chưa từng học Phật một cách bài bản.

Từ một mặt đeo đến một câu hỏi

Hầu hết người đeo Phật bản mệnh bắt đầu từ một lý do rất đời thường: được tặng, thấy đẹp, nghe nói hợp tuổi. Rồi một ngày, họ tự hỏi vị Phật trên cổ mình là ai, dạy điều gì. Câu hỏi ấy là bước chuyển từ tín ngưỡng sang tìm hiểu.

Bài Phật bản mệnh và giáo lý nhà Phật khác nhau ở đâu đã nói rằng tượng là phương tiện. Phương tiện chỉ có ý nghĩa khi nó dẫn tới đâu đó. Lộ trình dưới đây là một cách để mặt đeo dẫn tới hiểu biết.

Bảng lộ trình gợi ý

Thời gian trong bảng chỉ để hình dung. Có người đi nhanh, có người dừng rất lâu ở một chặng, và điều đó hoàn toàn bình thường.

Chặng một: hiểu những điều căn bản

Trước khi đọc kinh dài, nên nắm được vài khái niệm làm nền:

• Tam Bảo: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là lời dạy, Tăng là đoàn thể người tu. Nương tựa Tam Bảo là cốt lõi của người Phật tử.
• Tứ diệu đế: bốn sự thật về khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ và con đường chấm dứt khổ. Đây là bài pháp đầu tiên của đức Phật.
• Nhân quả và nghiệp: hành động có ý chí sẽ đưa tới kết quả tương ứng; không ai gánh thay được.
• Vô thường: mọi thứ đều thay đổi, nên bám chặt vào bất cứ điều gì đều dẫn tới khổ.

Những khái niệm này nghe đơn giản nhưng có chiều sâu cả đời. Hiểu chúng rồi, người đọc sẽ thấy vì sao giáo lý không nói tới "đeo đúng tuổi thì được phù hộ": vì trọng tâm của đạo Phật là chuyển hoá tâm mình.

Sách nhập môn nên đọc

Có rất nhiều sách Phật học tiếng Việt. Vài cuốn được nhiều chùa giới thiệu cho người mới:

• Phật học phổ thông của Hoà thượng Thích Thiện Hoa: bộ sách trình bày hệ thống từ căn bản tới nâng cao, được dùng rộng rãi trong các lớp giáo lý.
• Đức Phật và Phật pháp của Hoà thượng Narada, bản dịch tiếng Việt của Phạm Kim Khánh: kể cuộc đời đức Phật và giáo lý căn bản theo truyền thống Nam tông.
• Đường xưa mây trắng của Thiền sư Thích Nhất Hạnh: kể cuộc đời đức Phật bằng văn kể chuyện, dễ đọc cho người chưa quen thuật ngữ.

Nên đọc chậm, đọc với một cuốn sổ ghi lại câu hỏi. Mang câu hỏi tới chùa hỏi thầy là một cách học rất hiệu quả. Tránh bắt đầu bằng những tài liệu trôi nổi trên mạng hứa "bí truyền", "thần thông".

Chặng hai: quy y Tam Bảo

Quy y Tam Bảo là nghi lễ chính thức trở thành Phật tử tại gia. Người quy y phát nguyện nương tựa Phật, Pháp, Tăng, thường kèm việc thọ trì năm giới hoặc một số giới tuỳ khả năng. Sau lễ, người quy y thường được đặt một pháp danh.

Vài điều nên biết trước khi quy y:

1. Quy y là tự nguyện. Không ai được ép mình quy y, kể cả người thân. Không quy y vẫn có thể đi chùa, nghe pháp, thực hành.
2. Hỏi lịch ở chùa gần nhà. Nhiều chùa tổ chức lễ quy y định kỳ, thường gắn với các ngày lễ lớn hay khoá tu.
3. Tìm hiểu ý nghĩa trước. Nhiều chùa có buổi giảng ngắn trước lễ về ý nghĩa quy y và năm giới. Đừng bỏ qua.
4. Không có lệ phí bắt buộc. Có thể cúng dường tuỳ tâm. Nơi nào đặt ra mức tiền phải đóng để được quy y thì nên dè dặt.
5. Quy y không phải là đi tu. Phật tử tại gia vẫn sống với gia đình, đi làm, lập gia đình bình thường.

Chặng ba: năm giới cho người tại gia

Năm giới là: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không dùng chất gây nghiện làm mất tỉnh táo. Mỗi giới vừa là điều ngăn, vừa là điều nuôi dưỡng: không sát sinh đi cùng lòng thương sự sống, không nói dối đi cùng sự chân thật.

Người mới thường lo không giữ nổi cả năm giới. Các vị thầy hay khuyên: giữ được giới nào thì nhận giới đó trước, và giữ dần. Ví dụ người làm nghề liên quan tới sát sinh, như bán hải sản, có thể chưa giữ trọn giới thứ nhất; điều đó không ngăn họ quy y và giữ những giới khác. Nên thưa thật với thầy về hoàn cảnh của mình.

Chặng bốn: thực hành đều đặn

Một thời khoá nhỏ tại nhà có giá trị hơn một chuyến hành hương lớn mỗi năm một lần. Có thể bắt đầu bằng mười lăm phút mỗi tối: lạy Phật, tụng một bài kinh ngắn hoặc niệm danh hiệu, ngồi yên vài phút, hồi hướng. Các bài về niệm Phật, trì tụng trên trang này đã có hướng dẫn chi tiết cho từng vị.

Sinh hoạt cùng đạo tràng giúp giữ nếp: buổi tụng kinh định kỳ ở chùa, buổi tu Bát quan trai một ngày một đêm mà nhiều chùa tổ chức, các khoá tu mùa hè cho thanh thiếu niên. Đi cùng người khác cũng là cách để có người hỏi han khi mình chững lại.

Chọn đạo tràng: dấu hiệu tốt và dấu hiệu cần dè chừng

Gặp từ hai dấu hiệu ở cột phải trở lên, nên lùi lại và hỏi ý kiến chư tăng ở một ngôi chùa khác.

Ví dụ: anh tuổi Sửu đi từ mặt Hư Không Tạng

Một anh tuổi Sửu được vợ tặng mặt Hư Không Tạng nhân dịp sinh nhật. Anh đeo vài tháng, rồi tò mò tra xem vị này là ai. Đọc được rằng chữ "tạng" là kho phước đức và trí tuệ, anh muốn biết phước đức trong đạo Phật là gì. Anh ghé một ngôi chùa gần chỗ làm vào buổi tối có giảng pháp, nghe vài buổi, mua cuốn Phật học phổ thông về đọc.

Nửa năm sau, anh xin quy y. Anh nhận bốn giới trước, thưa với thầy rằng giới về rượu bia anh cần thêm thời gian vì công việc tiếp khách nhiều. Thầy không chê, chỉ khuyên giảm dần. Mặt Hư Không Tạng vẫn ở trên cổ anh, nhưng giờ anh nhìn nó như một lời nhắc về con đường mình đang đi, không phải bùa hộ thân.

Những sai lầm thường gặp

• Nhảy thẳng vào pháp môn khó. Mới đeo mặt Đại Nhật đã đi tìm học Mật tông qua mạng, bỏ qua nền tảng căn bản.
• Đổi đạo tràng liên tục. Nghe ai giảng hay là chạy theo, không ở đâu đủ lâu để thực hành.
• Coi việc học Phật là tích luỹ kiến thức. Đọc nhiều mà không thực hành thì như đọc sách nấu ăn mà không vào bếp.
• Bỏ bê gia đình vì đi chùa. Hiếu thảo, chăm lo gia đình là một phần của đạo Phật tại gia, không mâu thuẫn với tu tập.
• Phán xét người khác. Mới học được ít đã chê người thân "mê tín" vì họ vẫn cúng sao, xem tuổi. Học Phật trước hết là sửa mình.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn

Về giáo lý, quy y, giới luật: hỏi chư tăng ni ở chùa. Một vị thầy tốt sẽ trả lời theo hoàn cảnh cụ thể của mình. Về một nhóm tu có dấu hiệu đáng ngờ, nhất là khi có chuyện tiền bạc lớn hoặc bị ép cắt đứt gia đình: hỏi ý kiến chư tăng ở chùa khác, và hỏi luật sư hoặc cơ quan chức năng nếu đã có thiệt hại. Về sức khoẻ tinh thần: nếu tìm đến đạo Phật trong lúc đang trầm cảm hay khủng hoảng, việc tu tập có thể giúp, nhưng cần gặp bác sĩ song song, không thay thế.

Người khác đạo, người không theo đạo

Không phải ai đeo mặt Phật cũng muốn trở thành Phật tử. Có người chỉ muốn hiểu văn hoá, có người theo đạo khác nhưng quý hình ảnh từ bi. Bài đeo Phật bản mệnh khác tuổi, người khác đạo đeo đã nói về điều này. Lộ trình trên chỉ dành cho ai muốn đi; người khác hoàn toàn có thể dừng ở chỗ tôn trọng và tìm hiểu.

Mặt đeo trong một đời tu học

Khi đã đi một đoạn đường, nhiều người vẫn giữ mặt Phật bản mệnh đầu tiên, như giữ một kỷ vật của lúc bắt đầu. Có người thay bằng một chuỗi hạt để lần khi niệm Phật. Có người không đeo gì nữa. Cả ba đều đúng. Ai muốn tìm một chuỗi hạt giản dị để dùng trong thời khoá hằng ngày có thể xem mục trang sức phong thủy trên Vật Phẩm Phong Thủy, chọn loại hạt nhẹ, dây chắc, vừa tay lần.

Câu hỏi thường gặp