Phật, Bồ Tát hay Minh Vương: tám vị Phật bản mệnh thuộc những hạng nào và vì sao điều đó quan trọng
Trả lời ngắn: trong tám vị của danh sách Phật bản mệnh, chỉ có hai vị là Phật: Đại Nhật Như Lai và A Di Đà. Năm vị là Bồ Tát: Thiên Thủ Thiên Nhãn Quán Thế Âm, Hư Không Tạng, Văn Thù, Phổ Hiền và Đại Thế Chí. Một vị là Minh Vương: Bất Động. Gọi chung cả tám là Phật bản mệnh là cách nói dân gian cho gọn. Hiểu đúng hạng giúp xưng danh cho đúng và sắp xếp tượng trên kệ thờ cho trang nghiêm.
Nhiều người đeo mặt Văn Thù và gọi là Phật Văn Thù, hoặc nghĩ Bất Động là một đức Phật. Không phải lỗi lớn, nhưng biết đúng thì vẫn hơn.
Phật là gì
Phật, dịch từ buddha, nghĩa là bậc giác ngộ, người đã hoàn toàn thức tỉnh khỏi vô minh, đã viên mãn trí tuệ và từ bi. Trong Phật giáo Đại thừa, ngoài đức Thích Ca là Phật lịch sử, còn có nhiều đức Phật ở các cõi khác như A Di Đà ở phương Tây, Dược Sư ở phương Đông. Trong Mật tông, Đại Nhật là Pháp thân, tâm điểm của mọi chư Phật.
Tượng Phật thường hiện tướng xuất gia: tóc xoắn ốc, nhục kế trên đỉnh đầu, áo cà sa giản dị, không trang sức. Đại Nhật là ngoại lệ đáng nhớ, vì được tạc với mũ báu.
Bồ Tát là gì
Bồ Tát, gọi đầy đủ là Bồ Đề Tát Đoả, dịch từ bodhisattva, là bậc đã phát tâm cầu giác ngộ và nguyện ở lại giúp chúng sinh. Trong Đại thừa, nhiều vị Bồ Tát lớn được hiểu là đã có đủ công hạnh để thành Phật, nhưng vì lòng từ mà hiện thân Bồ Tát để cứu độ.
Mỗi vị Bồ Tát thường gắn với một phẩm chất:
- Quán Thế Âm: lòng từ bi, lắng nghe tiếng kêu khổ.
- Văn Thù Sư Lợi: trí tuệ.
- Phổ Hiền: hạnh nguyện, thực hành.
- Đại Thế Chí: sức mạnh của ánh sáng trí tuệ.
- Hư Không Tạng: kho tàng công đức và trí tuệ rộng như hư không.
Tượng Bồ Tát thường mặc như vương tử Ấn Độ xưa: đội mũ, đeo chuỗi ngọc, vòng tay, áo khoác mềm. Đây là dấu hiệu nhận biết dễ nhất.
Minh Vương là gì
Minh Vương là hạng tôn tượng đặc trưng của Mật tông, mang tướng phẫn nộ để điều phục chướng ngại. Truyền thống Chân Ngôn Nhật Bản xem các Minh Vương là thân giáo lệnh của chư Phật. Bất Động Minh Vương là vị đứng đầu nhóm Ngũ Đại Minh Vương.
Tượng Minh Vương thường có gương mặt dữ, mắt trợn, nanh nhọn, vầng lửa sau lưng, cầm vũ khí biểu tượng. Dù vẻ ngoài khác hẳn, Minh Vương vẫn được hiểu là biểu hiện của lòng từ.
Bảng tóm tắt tám vị
| Vị | Hạng | Tuổi theo tục | Dấu hiệu tượng |
|---|---|---|---|
| Đại Nhật Như Lai | Phật | Mùi, Thân | Phật đội mũ báu, Trí quyền ấn |
| A Di Đà | Phật | Tuất, Hợi | Tóc xoắn, định ấn hoặc đứng tiếp dẫn |
| Thiên Thủ Thiên Nhãn Quán Âm | Bồ Tát | Tý | Nhiều tay, mắt trong lòng bàn tay |
| Hư Không Tạng | Bồ Tát | Sửu, Dần | Thường cầm kiếm và ngọc báu |
| Văn Thù | Bồ Tát | Mão | Kiếm, kinh, cưỡi sư tử |
| Phổ Hiền | Bồ Tát | Thìn, Tỵ | Cưỡi voi trắng sáu ngà |
| Đại Thế Chí | Bồ Tát | Ngọ | Bình báu trên mũ |
| Bất Động Minh Vương | Minh Vương | Dậu | Kiếm, dây, tảng đá, vầng lửa |
Xưng danh cho đúng
Khi niệm hay nhắc tới các vị, cách xưng phổ biến trong Phật giáo Việt Nam:
- Với Phật: Nam mô A Di Đà Phật; Nam mô Đại Nhật Như Lai.
- Với Bồ Tát: Nam mô Quán Thế Âm Bồ Tát; Nam mô Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát; Nam mô Phổ Hiền Bồ Tát; Nam mô Đại Thế Chí Bồ Tát; Nam mô Hư Không Tạng Bồ Tát.
- Với Minh Vương: Nam mô Bất Động Minh Vương, hoặc Bất Động Tôn.
Gọi Văn Thù là Phật Văn Thù không làm ai bị phạt, nhưng xưng đúng hạng là một cách bày tỏ hiểu biết và tôn kính.
Sắp xếp tượng trên kệ thờ
Khi một gia đình có nhiều mặt hoặc tượng thuộc các hạng khác nhau, có thể sắp theo thứ bậc thường thấy trong chùa:
- Phật ở vị trí trung tâm, cao nhất.
- Bồ Tát hai bên, ngang hoặc thấp hơn Phật một chút.
- Minh Vương ở phía ngoài hoặc thấp hơn Bồ Tát.
Không cần cứng nhắc. Nếu chỉ thờ một vị, đặt vị ấy ở giữa là đủ. Điều quan trọng hơn là kệ sạch, cao, chắc chắn, và người thờ hiểu mình đang hướng về phẩm chất gì.
Những vị quen thuộc không có trong danh sách
Danh sách tám vị không gồm nhiều vị mà người Việt rất quen: đức Thích Ca, Phật Dược Sư, Bồ Tát Địa Tạng với tướng tăng sĩ cầm tích trượng và ngọc minh châu, Bồ Tát Chuẩn Đề nhiều tay, Bồ Tát Di Lặc. Riêng hình tượng ông Phật cười bụng to quen thuộc là Bố Đại hoà thượng, được dân gian xem là hoá thân của Di Lặc.
Việc các vị ấy vắng mặt không có nghĩa là kém quan trọng; danh sách tám vị chỉ là một tục theo phương hướng. Người muốn thờ hay đeo những vị này vẫn hoàn toàn chính đáng, và cách phân hạng Phật, Bồ Tát ở trên áp dụng cho cả họ.
Vì sao điều này quan trọng
Biết hạng của từng vị không chỉ để gọi tên cho đúng. Nó giúp người đeo hiểu mình đang được nhắc nhở điều gì: một đức Phật là hình ảnh của sự giác ngộ viên mãn, một vị Bồ Tát là hình ảnh của con đường đang đi giữa đời, một Minh Vương là hình ảnh của sự quyết liệt với phiền não. Mỗi hạng là một lời mời khác nhau.
Ai muốn đối chiếu các mẫu mặt với bảng tóm tắt ở trên có thể xem mục Phật bản mệnh trên Vật Phẩm Phong Thủy, nhìn trang phục và vật cầm để nhận ra từng hạng.